Het is de Inheemse Zaaiweek!

Echte kamille is een inheemse bloem die goed is voor bestuivers en de biodiversiteit.
Update op 26 september 2025

Deze week is de Inheemse Zaaiweek. Door inheemse soorten te zaaien, dragen we bij aan de biodiversiteit. Veel bijen, vlinders en andere insecten zijn namelijk afhankelijk van planten die hier van nature thuishoren. Lees hier waarom juist nu de Inheemse Zaaiweek wordt georganiseerd en hoe je het beste nieuwe planten zaait.

De Inheemse Zaaiweek wordt nu voor de vierde keer georganiseerd door Gardeners’ World, de Bijenstichting en Cruydt-Hoeck met als doel mensen meer inheemse planten te laten zaaien in hun tuinen. Soorten zijn inheems wanneer ze zich door natuurlijke selectie zelfstandig meer dan 100 jaar handhaven in een bepaald gebied.

Minder insecten door minder planten

Terwijl gangbare sierplanten vaak weinig waarde hebben voor insecten, is inheemse beplanting heel belangrijk voor insecten als vlinders, bijen en hommels. Hun lichaamsvorm en spijsverteringssysteem is erop aangepast. Behalve voor voedsel zijn deze bestuivers ook voor schuilplekken en voortplanting afhankelijk van inheemse planten. Zo zetten vlinders hun eitjes af op specifieke waardplanten die als voeding dienen voor de larven. De planten zijn op hun beurt afhankelijk van de bestuivers voor hun voortplanting. Het is een natuurlijk evenwicht, een samenwerking tussen soorten, dat in de loop van een lange periode zo ontstaan is.

Helaas zijn er steeds minder inheemse planten in Nederland. Van de eens bloemrijke weilanden is door weg- en woningbouw en door intensieve landbouw minder dan 5% over. De terugval van het aantal insecten (een daling van 75%!) hangt daar nauw mee samen.

Inheemse bloemen zaaien in de herfst

Door mee te doen met het inheemse zaaioffensief – uiteraard met biologisch zaad – help je populaties bijen en vlinders herstellen en zorg je voor een gezond ecosysteem in je eigen omgeving.

Deze week is niet voor niets gekozen. Veel mensen denken dat zaaien alleen in het voorjaar gebeurt, maar de herfst is juist een uitstekende tijd voor inheemse bloemen en kruiden. De bodem is nog warm van de zomer, terwijl de lucht vochtiger wordt. Dit bootst natuurlijke omstandigheden na: veel planten laten in de herfst hun zaden vallen, die vervolgens rustig overwinteren.

In onze kleutercursus hebben we verschillende leuke activiteiten met zaden. Hier lees je hoe je zelf zaden kunt oogsten.

Voordelen in de moestuin van inheemse planten

Niet alleen de natuur heeft baat bij inheemse beplanting. Ook jij als moestuinier profiteert ervan. Deze planten trekken namelijk veel insecten aan die weer andere insecten eten en zelf door vogels gegeten worden. Zo ontstaat een natuurlijke balans in de tuin en door de verscheidenheid aan dieren die elkaar in evenwicht houden, wordt de kans op plagen geminimaliseerd. Dat scheelt jou een hoop werk!

Nog een voordeel: inheemse bloemen, kruiden en groenten hebben zich in de loop der eeuwen aangepast aan het klimaat en de grondsoort van hun omgeving. Ze groeien snel, kunnen zich voortplanten en zijn minder vatbaar voor ziektes. Hierdoor hebben ze niet veel mest of ander onderhoud nodig. Ze volgen het ritme van de seizoenen in de omgeving en zijn bijvoorbeeld afgestemd op de natuurlijke regencyclus. Dat betekent dus heel wat minder werk in de moestuin!

Wil je nog minder doen in de moestuin? Kies dan voor meerjarige eetbare gewassen. Vaak zijn dit soorten die ook in het wild voorkomen of afstammen van wilde soorten. Zoals brave hendrik, oerprei, rucola, snijbiet en rabarber. Meerjarige gewassen hoef je niet steeds opnieuw in te zaaien en dat scheelt veel werk!

In onze moestuincursus besteden we veel aandacht aan het gebruik van inheemse groenten en fruit (kruisbes, braam, framboos), struiken (bosroos, sleedoorn) en bomen.

Zo zaai je inheemse planten

Zaden ontkiemen onder verschillende omstandigheden. Koudekiemers zoals akelei hebben een koudeperiode nodig om te kiemen en ontkiemen pas na de winter, in het voorjaar. Er zijn ook warmtekiemers zoals de koningskaars en bloedzuring die pas ontkiemen bij een temperatuur van rond de 20 tot 24 °C. De temperaturen waarbij zaden ontkiemen variëren en staan op het zakje aangegeven.

Je hebt snelle kiemers en langzame kiemers. Deze zaden hebben geen haast. Het kan wel een paar jaar of decennia duren voordat ze ontkiemen. Er is zelfs zaad dat eeuwen goed blijft.

Dan zijn er donker- en lichtkiemers. Zaden die in het donker kiemen dek je af met een dun laagje zand. Je kunt daarvoor vermiculiet of fijn vogelzand gebruiken. Let erop dat zaden niet meer zand op zich krijgen dan ze dik zijn. Teveel aarde strooien op zaad is een veelgemaakte fout.

Hier vind je een aantal inheemse planten die de biodiversiteit in jouw moestuin vergroten.

Zaaien op kale grond

Het zaaien van inheemse bloemen en kruiden is dus niet zo simpel als zomaar wat zaadjes uitstrooien. Een belangrijke eerste stap is: maak de grond kaal. Dat is misschien kaal en ongezellig, maar juist die lege basis is cruciaal voor een gezonde groei. Onkruid en vooral wortelonkruiden concurreren met jonge zaailingen om water, licht en voedingsstoffen. Door de grond vrij te maken, krijgen de inheemse zaden de ruimte om zich goed te ontwikkelen. Het is daarbij belangrijk om niet alleen het zichtbare groen te verwijderen, maar ook de wortels uit te steken. Laat je die zitten, dan loop je het risico dat het onkruid sterker terugkomt dan de zaailingen ooit zullen worden.

Na het kaal maken van de grond kun je beginnen met zaaien. Een aantal praktische richtlijnen:

  • Zaai niet te diep. Als vuistregel geldt: niet dieper dan de dikte van het zaad. Veel zaden hebben licht nodig om te kiemen.
  • Houd de bodem vochtig. Zeker in droge nazomers kan een gieter of sproeier wonderen doen. Let wel op: nat is niet hetzelfde als kletsnat. Door teveel water kunnen zaden gaan rotten.
  • Kies het juiste moment. Langdurige regen of een hete, droge periode zijn geen ideale omstandigheden. Een zachte nazomer of vroege herfst is perfect.
  • Let op grassen. Na het kiemen kunnen zich snel grassen ontwikkelen. Haal die op tijd weg zodat ze de bloemen niet verdringen.
  • Gebruik wit zand. Door de zaden met wit zand te mengen, kun je gelijkmatig zaaien én zie je precies waar je al bent geweest.
  • Heb geduld. Niet alle zaden kiemen direct. Sommige wachten tot het voorjaar, andere tot de bodemtemperatuur precies goed is. Vertrouw op de natuur: die weet wat ze doet.

Onkruid is inheems

We hebben een hekel aan onkruid, omdat het harder groeit dan onze moestuinplanten en onze bloemen verdringt. Maar wat wij onkruid noemen, zijn planten die zo goed zijn aangepast aan de omgeving dat ze het hier gewoon heel goed doen! Wij willen vaak gewassen in onze moestuin die lang niet zo goed zijn afgestemd op de bodem en het klimaat waardoor we ze heel goed moeten verzorgen om een goede oogst te krijgen. De planten die het hier juist goed doen, wieden we, want die concurreren met onze moestuingewassen.

Maar onkruid kun je ook beschouwen als eetbare wilde planten. Voorbeelden van gezonde wilde planten zijn paarse dovenetel, speenkruid, hondsdraf, winterpostelein, paardenbloem, madelief, brandnetel, veldkers, kleefkruid, weegbree, look zonder look, zuring, vogelmuur en daslook. Vaak weten wij niet meer hoe we deze wilde planten kunnen gebruiken voor voedsel of als medicatie.

De gevolgen van klimaatverandering

Maar zelfs onkruid kan vergaan. Veel inheemse planten hebben te lijden onder klimaatverandering. Door het veranderende klimaat vindt migratie plaats van insecten en plagen en ook van eenjarige en meerjarige planten. Waarbij de insecten en plagen sneller migreren dan de planten. Het gevolg is dat er een mismatch plaatsvindt tussen planten en dieren: sommige insecten vinden hun waardplanten niet meer op het juiste moment en omgekeerd.

Ook worden sommige planten geplaagd door ziekteverwekkers die er vroeger niet waren. Zo worden ze kwetsbaarder en kunnen ze moeilijker overleven in hun lokale habitat. Tegelijkertijd komen sommige plagen komen minder voor, en dat is natuurlijk voordelig, omdat hun omgeving verandert door strengere vorst in de winter en meer nattigheid in de zomer.

Je kunt de natuur een handje helpen door inheemse planten te laten groeien die bijen, vlinders en vogels aantrekken in je moestuin. Planten die passen bij de veranderende fauna. Zo krijg je een levendige tuin met natuurlijke helpers en heerlijke groenten en fruit. Jij blij, natuur blij!
Door nu of in oktober te zaaien, leg je de basis voor een tuin die volgend voorjaar tot bloei komt. En kale grond lijkt misschien een lege start, maar juist daaruit ontstaat een rijkdom aan bloemen, kruiden en eetbare planten. En dat is precies wat de natuur – en wijzelf – nodig hebben.

Toegang tot alle cursussen, korting op producten en meepraten in de Moestuin Community

Wil jij toegang tot alle lessen, dus kinderactiviteiten 4-12, recepten en moestuinlessen, altijd korting in onze webshop èn meekletsen in de community? Dan is dit het beste aanbod voor jou!

Toegang tot de hele kennisbank en de community + een gratis kookboek
Dit pakket heeft een totale waarde van ruim € 379!
Gratis seizoensrecepten kookboek t.w.v. €19,99
Jij betaalt €249
Jouw voordeel €130

Laat een reactie achter

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *


Don`t copy text!